Fotobewerkingen

Fotograferen betekent niet dat je de werkelijkheid in een lichtbeeld gaat vastleggen. De 'werkelijkheid' laat zich niet vastleggen. De werkelijkheid is ongrijpbaar. Wel kun je een moment vastleggen vanuit een bepaald gezichtspunt. Het is altijd een punt van discussie geweest of je het bij het moment moet laten of dat je achteraf nog wel iets aan het beeld mag veranderen. Het antwoord ligt voor de hand: het hangt af van het doel waarmee je de foto hebt gemaakt. Betreft het een foto ter identificatie (bijvoorbeeld een pasfoto of een forensische foto van een plaats delict), dan is het zeker niet de bedoeling dat het beeld later nog gemanipuleerd wordt! In veel gevallen is echter de verleiding groot om achteraf correcties op het beeld toe te passen. Het is prettig wanneer storende elementen in het beeld later nog verwijderd kunnen worden, zoals bijvoorbeeld een lelijke oude fiets voor een fraai herenhuis uit de zeventiende eeuw of een 'halve' muziekstandaard voor een muzikant.

Lang geleden, in het analoge tijdperk, probeerde ik al in de donkere kamer dergelijke correcties uit te voeren. Er waren tal van mogelijkheden, maar ze waren bewerkelijk. Om het perspectief van een foto te corrigeren (bijvoorbeeld een achterover hangende kerk), moest je de kop van het vergrotingsapparaat scheef zetten. Om passages in de foto selectief lichter of donkerder te maken, moest je tijdens de belichting met kartonnetjes door het lichtbeeld zwaaien. Om delen van foto's te combineren, moest je meerdere belichtingen uitvoeren. Enz. enz.

Het ging allemaal wel, maar het moest in het donker gebeuren en de methoden waren vaak niet nauwkeurig genoeg. En ging het een keertje precies goed, dan was het resultaat uniek. De procedures noch de resultaten konden worden gekopieerd!

Het met penseel en potlood onzichtbaar retoucheren van foto's heb ik echter nooit helemaal onder de knie kunnen krijgen. Dat was pas echt vakwerk! De lezers die zich daar vroeger aan gewaagd hebben, wisten toen al hoeveel tinten grijs er zijn. Maar erger nog, zij zullen zich ook tandenknarsend herinneren hoeveel tinten zwart er zijn, namelijk veel meer dan de tubes: bruin-zwart, neutraal zwart en blauw-zwart die in de winkel te krijgen waren!

Wanneer je die tijd bewust hebt meegemaakt, is het bij daglicht werken met digitale fotobestanden in Photoshop een ware verademing! Niet alleen de technieken van beeldbewerking kunnen met veel meer precisie worden toegepast, de beschikbare mogelijkheden zijn ook veel groter! Het werken met een beeldbewerkingsprogramma is zoals het bespelen van een muziekinstrument: je raakt nooit uitgestudeerd en het kan altijd beter! 

En wanneer je eenmaal door deze bezigheid gegrepen bent, ligt er een nieuwe verleiding in het verschiet. Want waarom zou je je tot correcties beperken wanneer je foto's ook helemaal kunt veranderen? Zelf heb ik deze keuze bewust gemaakt. Je gaat er ook anders van fotograferen. Een beeldcompositie behoeft op zichzelf niet langer interessant te zijn. Soms fotografeer ik objecten alleen om ze later in een andere foto te kunnen gebruiken. 

Er zijn natuurlijk redenen genoeg om terughoudend hiermee om te gaan. Niet iedere verandering is een verbetering. Bij het bewerken van beelden van objecten speelt er alleen een esthetisch criterium. Maar het bewerken van lichtbeelden van mensen ligt natuurlijk nog veel gevoeliger. De meeste mensen zijn gehecht aan het beeld van zichzelf dat zij in de spiegel zien. Slechts weinigen hebben een lachspiegel in hun badkamer geplaatst.